Propolis: wat het is, wat onderzoek laat zien en voor wie het niet geschikt is
Propolis, ook wel bijenhars of bijenkit genoemd, is een van de populairste bijenproducten. Veel mensen kiezen het in het verkoudheidsseizoen of voor de keel.
In dit artikel leggen we eenvoudig uit wat propolis is, wat onderzoek laat zien, in welke vormen het verkrijgbaar is en wanneer voorzichtigheid geboden is.
Kort samengevat. De samenstelling van propolis verschilt sterk afhankelijk van de herkomst, daarom zijn er voor propolis geen door de EU goedgekeurde gezondheidsclaims.1 Er zijn enkele kleine onderzoeken met specifieke extracten, maar de resultaten daarvan kunnen niet worden toegepast op alle producten.2 Propolis kan een allergie veroorzaken, vooral bij mensen die allergisch zijn voor pollen of bijenproducten.3
Wat is propolis?
Propolis is een kleverige stof die bijen maken van hars van boomknoppen en hun eigen was. Bijen gebruiken het om spleten in de korf af te dichten.
Propolis bevat honderden stoffen, waaronder polyfenolen – plantaardige verbindingen die vaak in laboratoria worden onderzocht. De samenstelling van propolis verschilt echter sterk, afhankelijk van waar het vandaan komt en van welke planten de bijen de hars hebben verzameld.1
Wat laat onderzoek over propolis zien?
Propolis wordt meestal onderzocht bij klachten van de keel en de bovenste luchtwegen. Een van de recentere onderzoeken is in Italië uitgevoerd.2
Voorbeeld. Aan het onderzoek namen 122 volwassenen met lichte verkoudheidsklachten deel. Vijf dagen lang sproeiden zij een gestandaardiseerd propolisextract of een placebo in de mond. Op de derde dag had nog 17% van de deelnemers in de propolisgroep en ongeveer 72% in de placebogroep klachten.2
Het resultaat is interessant, maar het onderzoek is uitgevoerd in één centrum en met één specifiek extract. Een ander propolisproduct kan een heel andere samenstelling hebben. Daarom merkten EU-experts bij de beoordeling van de claims over propolis op dat het onduidelijk is voor welk type propolis ze zouden moeten gelden.1 Fabrikanten mogen dan ook niet beweren dat propolis de weerstand versterkt of beschermt tegen verkoudheid.4
In welke vormen is propolis verkrijgbaar?
| Vorm | Goed om te weten | Wat dit voor u betekent |
|---|---|---|
| Tinctuur (druppels) | Propolis opgelost in alcohol. | Niet geschikt voor kinderen, zwangere vrouwen en mensen die alcohol moeten vermijden. |
| Capsules, tabletten | Vaak gecombineerd met koninginnengelei of pollen. | Controleer hoeveel propolis er in een portie zit en tel het bij elkaar op als u meerdere bijenproducten gebruikt. |
| Sprays, zuigtabletten | Bedoeld voor de mond en de keel. | De onderzoeksresultaten gelden alleen voor het extract dat is onderzocht.2 |
| Cosmetica | In crèmes, zalven, shampoos. | Test het product voor het eerste gebruik op een klein huidoppervlak. |
Hoeveel propolis kunt u gebruiken?
Er zijn geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheden en geen veilige bovengrenzen voor propolis. Dat komt doordat propolis geen voedingsstof is en de samenstelling sterk verschilt.1
Houd u aan de dosering op het etiket en combineer niet meerdere propolisproducten tegelijk. In het genoemde onderzoek werd de spray gebruikt in 2–4 pufjes, 3 keer per dag gedurende 5 dagen.2 Dit is geen algemene aanbeveling voor andere producten.
Bijwerkingen en veiligheid van propolis
Het meest voorkomende probleem is allergie. Het Italiaanse bewakingssysteem ontving in vijf jaar tijd 18 meldingen van vermoedelijke reacties op propolisproducten. Daarvan waren er 16 allergisch en bij 6 mensen was een ziekenhuisopname of spoedhulp nodig.3
Vermijd propolis of overleg eerst met een arts als:
- u allergisch bent voor pollen of bijenproducten, of astma heeft;3
- u zwanger bent of borstvoeding geeft – er zijn te weinig veiligheidsgegevens;
- u propolis aan een kind wilt geven, vooral een tinctuur met alcohol;
- u medicijnen gebruikt of een chronische aandoening heeft.
Wanneer u direct hulp moet zoeken. Als na het gebruik van propolis uw lippen of tong opzwellen of u moeite heeft met ademhalen, bel dan het alarmnummer (112). Als keelpijn niet binnen enkele dagen overgaat of u hoge koorts krijgt, neem dan contact op met een arts.
Wij herinneren u eraan dat voedingssupplementen geen vervanging zijn van een gevarieerde voeding.5
Geselecteerde producten met propolis
Commerciële informatie. Hier staan producten die in onze winkel verkrijgbaar zijn. Dit is geen ranglijst van werkzaamheid. Controleer vóór aankoop de samenstelling en de gebruiksaanwijzing op de productpagina.
Royal Jelly Propolis Complex - N60 - Koninginnengelei met propolis - Swanson
Capsules met propolis, koninginnengelei (concentraat 5:1) en bijenpollen. De fabrikant geeft 1 capsule 2–3 keer per dag aan. Niet geschikt voor zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en mensen met een allergie voor bijenproducten.6
FARMONA NIVELAZ.STOPY Propoliszalf
Cosmetische zalf voor droge, verharde voethuid met propolisextract en goudsbloemolie. Test het product voor het eerste gebruik op een klein huidoppervlak.7
FARMONA Kruidenverzorging herstellend masker voor hielen Propolis 100 ml
Masker voor droge hielhuid met extracten van propolis en honing, bijenwas en oliën. Dagelijks te gebruiken, bij voorkeur 's avonds.8
Garnier Botanic Therapy Honing en Propolis voor zeer beschadigd haar 400 ml
Shampoo voor zeer beschadigd haar met honing en propolis. Bent u allergisch voor propolis, kies dan producten zonder bijenproducten.9
Veelgestelde vragen
Versterkt propolis de weerstand?
Dit is niet bewezen, daarom staat de EU het gebruik van een dergelijke claim niet toe.1,4 Voor het immuunsysteem zijn een gevarieerde voeding, voldoende slaap en lichaamsbeweging het belangrijkst.
Mag propolistinctuur aan kinderen worden gegeven?
Tinctuur bevat alcohol en is daarom niet geschikt voor kinderen. De meeste propolissupplementen zijn bedoeld voor volwassenen. Overleg voor een kind altijd met een arts.
Hoe weet ik of ik allergisch ben voor propolis?
Een allergie kan zich uiten in huiduitslag, jeuk, zwelling van de mond of lippen.3 Als u allergisch bent voor pollen of bijenproducten, overleg dan voordat u propolis gebruikt met een allergoloog.
Wetenschappelijke bronnen
- EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to propolis (ID 1242, 1245–1248, 3184) and flavonoids in propolis (ID 1244, 1644, 1645, 3526, 3527, 3798, 3799). EFSA Journal. 2010;8(10):1810. doi:10.2903/j.efsa.2010.1810
- Esposito C, Garzarella EU, Bocchino B et al. A standardized polyphenol mixture extracted from poplar-type propolis for remission of symptoms of uncomplicated upper respiratory tract infection (URTI): a monocentric, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Phytomedicine. 2021;80:153368. PubMed
- Menniti-Ippolito F, Mazzanti G, Vitalone A et al. Surveillance of suspected adverse reactions to natural health products. Drug Saf. 2008;31(5):419–423. doi:10.2165/00002018-200831050-00007
- Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen. EUR-Lex
- Richtlijn 2002/46/EG betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake voedingssupplementen. EUR-Lex
- Swanson. Royal Jelly Propolis Complex, 60 capsules. Productetiket.
- Farmona. Nivelazione Stopy propoliszalf. Productetiket.
- Farmona. Herbal Care herstellend masker voor hielen Propolis, 100 ml. Productetiket.
- Garnier. Botanic Therapy Honing en propolis shampoo, 400 ml. Productetiket.
Disclaimer. Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen advies van een arts of apotheker. Voedingssupplementen zijn niet bedoeld om ziekten te behandelen of te voorkomen en vervangen geen gevarieerde voeding en gezonde leefstijl. Overleg voordat u supplementen gebruikt met een zorgprofessional, vooral tijdens zwangerschap, borstvoeding, bij chronische aandoeningen of bij gebruik van medicijnen.
